Humberger Menu

‘พฤฒสภา’ สภาคู่อายุสั้นหลัง 2475 กำเนิด ‘วุฒิสภา’ มรดกรัฐประหาร 89 ปี เลือกตั้งได้ครั้งเดียว

คุณสามารถอ่านได้อีก

5

บทความ

Register

or

Login

creator
รุ่งฤทธิ์ เพ็ชรรัตน์
LineCopy

LATEST

+
โปร่งใสและรีบรายงานการพบ ‘โอไมครอน’ แต่ ‘แอฟริกาใต้’ กลับถูกโลกลงโทษแบน
Summary
  • หลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 รัฐสภาไทยเป็นระบบสภาเดี่ยว จนมาถึงรัฐธรรมนูญ 2489 ได้กำหนดให้มี 2 สภา คือ สภาผู้แทนราษฎร และ ‘พฤฒสภา’
  • พฤฒสภาเป็นสภาอายุสั้น หลังรัฐประหาร 2490 คำว่า ‘พฤฒสภา’ ก็ถูกแทนที่ในรัฐธรรมนูญด้วยคำว่า ‘วุฒิสภา’
  • ที่ผ่านมา สมาชิกวุฒิสภา หรือ ส.ว. ส่วนใหญ่มาจากการแต่งตั้งตามรัฐธรรมนูญหลังรัฐประหาร มี ส.ว. ที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชนทั้งหมดเพียงครั้งเดียว คือปี 2540


ตามรัฐธรรมนูญ 2550 หน้าที่หลักของสมาชิกวุฒิสภา (ส.ว.) มี 6 ประการคือ กลั่นกรองกฎหมาย, ควบคุมการบริหารราชการแผ่นดิน, ให้ความเห็นชอบในเรื่องสำคัญต่างๆ, พิจารณาให้บุคคลดำรงตำแหน่ง, ถอดถอนบุคคลออกจากตำแหน่ง และอำนาจหน้าที่อื่นๆ

กล่าวกันว่า ส.ว. 250 คน ที่มีอยู่ทุกวันนี้ มีหน้าที่สำคัญบนขอบเขตอำนาจมหาศาล ตามรัฐธรรมนูญมาตรา 272 ในบทเฉพาะกาลที่กำหนดว่า 5 ปีแรกของการเลือกนายกรัฐมนตรีจะต้องเป็นการประชุมร่วมกันของทั้งสองสภา ทำให้ ส.ว. มีอำนาจในการร่วมเลือกนายกรัฐมนตรี และขอเลือกนายกรัฐมนตรีคนนอกได้ 

และ ส.ว. ชุดนี้มีวาระ 5 ปี ซึ่งมากกว่า ส.ส. ที่มีวาระ 4 ปี เท่ากับว่า ส.ว. จะร่วมเลือกนายกรัฐมนตรีได้ถึง 2 คน จากที่ผ่านมาเป็นหน้าที่ของ ส.ส. เท่านั้น

ผลงานโดดเด่นชิ้นแรกของ ส.ว. ทั้ง 250 คน คือการขานชื่อ พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา ไม่แตกแถว ในวันโหวตเลือกนายกรัฐมนตรี ซึ่ง ส.ว. 250 คนคือความได้เปรียบที่อดีตผู้นำคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ตุนไว้ในมือ และต้องการ ส.ส. อีกเพียง 126 เสียง เพื่อรวมให้ได้มากกว่าครึ่งหนึ่งของสภาฯ หรือ 376 เสียง

นี่คือผลจากคำถามพ่วงในการลงประชามติรับ-ไม่รับรัฐธรรมนูญ 2560 ที่เป็นต้นทางการให้อำนาจกับ ส.ว. ที่เกิดจากการแต่งตั้งโดย คสช. เพื่อ คสช.

ส.ว. ชุดปัจจุบันมาจากคณะกรรมการสรรหาที่แต่งตั้งโดย คสช. ประกอบด้วย พลเอกประวิตร วงษ์สุวรรณ, สมคิด จาตุศรีพิทักษ์, พลอากาศเอกประจิน จั่นตอง, พลเอกฉัตรชัย สาริกัลยะ, วิษณุ เครืองาม, พลเอกธนะศักดิ์ ปฏิมาประกร, พลเรือเอกณรงค์ พิพัฒนาศัย, พลตำรวจเอกอดุลย์ แสงสิงแก้ว, พลเอกอนุพงษ์ เผ่าจินดา และ พรเพชร วิชิตชลชัย  

และคณะกรรมการที่สรรหาตัวเองเป็น ส.ว. ด้วย คือ พลเอกฉัตรชัย สาริกัลยะ, พลอากาศเอกประจิน จั่นตอง, พลเอกธนะศักดิ์ ปฏิมาประกร, พลเรือเอกณรงค์ พิพัฒนาศัย, พลตำรวจเอกอดุลย์ แสงสิงแก้ว และ พรเพชร วิชิตชลชัย 

นอกจากนี้ยังมีอีก 6 คนที่ได้เป็น ส.ว. โดยตำแหน่ง คือ ผู้บัญชาการเหล่าทัพ ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ และปลัดกระทรวงกลาโหม 


ความพยายามลดอำนาจและยกเลิก ส.ว.

เมื่ออำนาจของ ส.ว. 250 คนที่มาจาก คสช. มีล้นเหลือ จึงมีความพยายามยื่นร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน ที่พุ่งเป้าลดอำนาจของ ส.ว. ก่อนหน้านี้คือร่างฉบับ iLaw ที่ชูประเด็นปิดสวิตช์ ส.ว. และในร่างฉบับล่าสุดของ Resolution วางแผนไว้ถึงขั้นยกเลิก ส.ว. เพื่อเดินหน้าไปสู่ระบบสภาเดี่ยว

แต่ความพยายามในการลดอำนาจ ส.ว. ทั้งสองครั้งก็ไม่เป็นผล เพราะร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญจะผ่านการพิจารณาของรัฐสภาได้ต้องมีเสียงสนับสนุนของ ส.ว. 1 ใน 3 หรือ 84 คน จึงแทบเป็นไปไม่ได้ที่ ส.ว. จะยกมือรับหลักการร่างแก้ไขฯ ที่มีเป้าหมายทำให้ที่นั่งของตนเองสั่นคลอน

ในการพิจารณาร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ 2560 ฉบับ Resolution ที่ร่วมกับกลุ่มประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งเข้าชื่อนำเสนอ เมื่อวันที่ 16 พฤศจิกายน ระหว่างที่ ปิยะบุตร แสงกนกกุล ในฐานะแกนนำกลุ่ม Resolution ผู้นำเสนอร่างแก้ไขฯ กำลังชี้แจงรายละเอียด กิตติศักดิ์ รัตนวราหะ สมาชิกวุฒิสภา และอดีตสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ลุกขึ้นประท้วง 

“อย่างน้อย ส.ว. มาตามรัฐธรรมนูญ แต่คนที่อภิปรายนั้น ไม่สมควรที่จะมาชี้แจงหรือเสนอรัฐธรรมนูญ เพราะว่าเป็นคนเนรคุณแผ่นดิน” ทำให้ พรเพชร วิชิตชลชัย ประธานรัฐสภา ให้ถอนคำพูด กิตติศักดิ์จึงยอมถอนด้วยประโยคที่ว่า

“ขอถอนคำว่า ผู้ที่เสนอรัฐธรรมนูญนั้น จากเนรคุณแผ่นดิน เป็น ‘คนที่ต้องการล้มสถาบัน’ ”

เป็นบทบาทของหนึ่งใน ส.ว. จากการประชุมรัฐสภา พิจารณาร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญที่สุดท้ายแล้ว ก็เป็นอีกครั้งที่รัฐธรรมนูญฉบับประชาชนถูกตีตกไปในวาระแรก 


‘พฤฒสภา’ สภาสูงวัย ต้นกำเนิด ‘วุฒิสภา’

หลายครั้งหลายหนที่ประชาชนเห็นการทำหน้าที่ของ ส.ว. แล้วต้องตั้งคำถามถึงความจำเป็นที่ ‘ต้องมี ส.ว.’ โดยเฉพาะ 250 ส.ว. ที่มาจากคณะกรรมการคัดสรรของ คสช. 

โดยภาษาปากร่วมสมัย ส.ว. ถูกใช้ในความหมาย ‘สูงวัย’ และเมื่อย้อนดูที่มาของ ส.ว. ที่หมายถึงสมาชิกวุฒิสภาของไทย ก็มีที่มาจากคำว่า ‘สูงวัย’ และ ‘ชรา’ จริงๆ 

หลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 รัฐสภาไทยเป็นระบบสภาเดี่ยว คือมีเพียงสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ที่มาจากทั้งการเลือกตั้งและแต่งตั้ง จนรัฐธรรมนูญ 2489 ได้กำหนดให้มี 2 สภา คือ สภาผู้แทนราษฎร และ ‘พฤฒสภา’

เปิดพจนานุกรรมออนไลน์ ‘พฤฒ’ มีความหมายที่มากกว่า เจริญ แข็งแรง ยังแปลตรงๆ ได้อีกว่า แก่ ชรา 

สมาชิกพฤฒสภามาจากการเลือกตั้งโดยอ้อม มีหน้าที่ช่วยเหลืองานของ ส.ส. โดยเฉพาะด้านนิติบัญญัติ กลั่นกรองกฎหมาย และให้คำปรึกษาการบริหารราชการ

ปรีดี พนมยงค์ ให้เหตุผลของการเพิ่มสภาที่ 2 ขึ้น เป็นการใช้ระบบสภาคู่ ว่า

“…ที่เราจําต้องมีสมาชิกประเภทที่ 2 ไว้กึ่งหนึ่งก็เพื่อที่จะช่วยเหลือผู้แทนราษฎร ในฐานะที่เพิ่งเริ่มมีการปกครองแบบรัฐธรรมนูญ เราย่อมทราบอยู่แล้วว่า ยังมีราษฎรอีกเป็นจํานวนมากที่ยังไม่ได้รับการศึกษาเพียงพอ ที่จะจัดการปกครองป้องกันผลประโยชน์ของตนเองได้บริบูรณ์ ถ้าขืนปล่อยมือให้ราษฎรเลือกผู้แทนโดยลําพังเอง ในเวลานี้แล้ว ผลร้ายก็จะตกอยู่แก่ราษฎร เพราะผู้ที่จะสมัครไปเป็นผู้แทนราษฎร อาจเป็นผู้ที่มีกําลังในทางทรัพย์ คณะราษฎรปฏิญาณไว้ว่าถ้าราษฎรได้มีการศึกษาเพียงพอแล้ว ก็ยินดีที่จะปล่อยให้ราษฎรได้ปกครองตนเอง โดยไม่จําเป็นต้องมีสมาชิกประเภทที่ 2 ฉะนั้น จึงวางเงื่อนไขไว้ขอให้เข้าใจว่าสมาชิกประเภทที่ 2 เป็นเสมือนพี่เลี้ยงที่จะช่วยประคองการงานให้ดําเนินไปสมตามความมุ่งหมายของรัฐธรรมนูญ และเป็นผู้ป้องกันผลประโยชน์อันแท้จริง...”

‘สมาชิกพฤฒสภา’ หรือสมาชิกวุฒิสภาชุดแรกของไทย เกิดขึ้นระหว่าง 24 พฤษภาคม 2489 - 29 พฤศจิกายน 2490 ประกอบด้วยสมาชิก 80 คน มีวาระการดำรงตำแหน่ง 6 ปี มาจากการเลือกตั้งทางอ้อมโดย ‘องค์การเลือกตั้งสมาชิกพฤฒสภา’ มี พันตรีวิลาศ โอสถานนท์ หนึ่งในคณะราษฎรสายพลเรือน เป็นประธานพฤฒสภา

นอกจากนี้ รัฐธรรมนูญ 2489 ยังระบุคุณสมบัติของสมาชิกพฤฒสภาว่า ต้องมีอายุไม่ต่ำกว่า 40 ปี วิทยฐานะไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีหรือเทียบเท่า หรือเคยดำรงตำแหน่งทางราชการมาแล้วไม่ต่ำกว่าหัวหน้ากองหรือเทียบเท่า หรือเคยเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 

แต่พฤฒสภาก็มีอายุเพียง 1 ปี 5 เดือน 16 วัน เพราะรัฐธรรมนูญ 2489 ถูกยกเลิกหลังการรัฐประหาร ‘คณะทหารแห่งชาติ’ นำโดย พลโทผิน ชุณหะวัณ และประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว 2490 ซึ่งในรายละเอียดยังใช้ระบบ 2 สภา แต่ใช้คำว่า ‘วุฒิสภา’ แทนคำว่าพฤฒสภา ซึ่งถือว่าเป็นกำเนิดแรกของ ‘วุฒิสภา’ อย่างเป็นทางการ 

วุฒิสภา 2490 มาจากการแต่งตั้ง ไม่มีส่วนผสมของขั้นตอนประชาธิปไตยแบบปี 2489 ที่สำคัญคือ กฎหมาย พ.ร.บ. ขณะนั้น เมื่อผ่านชั้น ส.ส. แล้ว ยังต้องผ่านการพิจารณาของวุฒิสภาซึ่งเท่ากับว่า ส.ว. จากการแต่งตั้งสามารถควบคุมการทำงานของ ส.ส. ได้ในหลายขั้นตอน


‘วุฒิสภา’ มรดกรัฐประหาร 89 ปี มาจากประชาชนแค่ครั้งเดียว

หลังการรัฐประหาร 2490 ที่ทำให้เกิดวุฒิสภาชุดแรก และผลพวงรัฐประหารครั้งต่อๆ มาก็ยังมีการแต่งตั้ง ส.ว. ตามรัฐธรรมนูญที่ร่างขึ้นใหม่ จนกลายเป็นวงจรปกติ เช่นเดียวกับ ส.ว. ที่มาจากการรัฐประหาร คสช. 2557

รัฐประหาร 2490 แต่งตั้ง ส.ว. 100 คน 

รัฐประหาร 2491 แต่งตั้ง ส.ว. 100 คน ในปี 2492 

รัฐประหาร 2494 มีสภาเดียว รวมกันระหว่าง ส.ส. เลือกตั้งและแต่งตั้ง

รัฐประหาร 2500 แต่งตั้ง ส.ว. ¾ ของ ส.ส. ในปี 2511

รัฐประหาร 2514 แต่งตั้ง ส.ว. 100 คน ในปี 2517

รัฐประหาร 2519 แต่งตั้ง ส.ว. ไม่เกิน ¾ ของ ส.ส. ในปี 2521

รัฐประหาร 2534 แต่งตั้ง ส.ว. 270 คน

ปฏิรูปการเมือง 2540 เลือกตั้งทั้งหมด 270 คน

รัฐประหาร 2549 แต่งตั้ง 74 คน เลือกตั้ง 76 คน ในปี 2550

รัฐประหาร 2557 แต่งตั้ง ส.ว. ตามบทเฉพาะกาลในช่วง 5 ปีแรก 250 คน จากปกติ 200 คน

ผลจากการปฏิรูปการเมืองหลังพฤษภาทมิฬ คือรัฐธรรมนูญ 2540 ที่ได้ชื่อว่า เป็นรัฐธรรมนูญฉบับที่ประชาชนมีส่วนร่วมมากที่สุด โดย ส.ว. มาจากการเลือกตั้งโดยตรงทั้งหมด 200 คน ไม่สังกัดพรรคการเมือง

จนทุกวันนี้ ส.ว. ชุดนี้ก็ยังเป็นปรากฏการณ์สำคัญของประวัติศาสตร์ 89 ปี ประชาธิปไตยไทย ที่มาจากการลงคะแนนเลือกตั้งของประชาชนทั้งหมด 

รัฐธรรมนูญ 2540 ถูกยกเลิกหลังรัฐประหาร พลเอกสนธิ บุญยรัตกลิน เกิดรัฐธรรมนูญฉบับประชามติ 2550 ที่กำหนดให้มี ส.ว. 150 คน จากการเลือกตั้งจังหวัดละ 1 คน และมาจากการสรรหาจากบุคคลหลายสาขาอาชีพที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญ โดยคณะกรรมการสรรหาสมาชิกวุฒิสภา

จากประวัติศาสตร์ของสมาชิกวุฒิสภาที่ผ่านมา ตั้งต้นจาก ‘พฤฒสภา’ มาจนอยู่ในชื่อของ ‘วุฒิสภา’ ที่มักเกิดขึ้นจากรัฐธรรมนูญที่มาตามหลังการรัฐประหาร โดยเฉพาะในยุครัฐบาลทหาร การทำงานของ ส.ว. ถูกตั้งคำถาม ตั้งข้อสังเกตไว้หลายครั้ง ว่าเป็นการแต่งตั้งบุคคลกลุ่มหนึ่งเพื่อไปควบคุมหรือมีบทบาททับซ้อนกับ ส.ส. ที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน 

และในวันที่ ส.ว. แต่งตั้งมีอำนาจมากขนาดกำหนดอนาคตประเทศได้พร้อมเพรียงเสียงไม่แตก ภายใต้รัฐธรรมนูญที่วางกลไกไว้จนหาเสียงใดในสภามาค้าน ส.ว. ได้ยาก จึงเป็นที่มาของการเสนอร่างแก้รัฐธรรมนูญให้ ‘ยกเลิก’ ส.ว. ในวันนี้


อ้างอิง: senate.go.th, parliamentmuseum.go.th, prachatai.com

Share article
  • Line
  • link
creator
Author
รุ่งฤทธิ์ เพ็ชรรัตน์
บรรณาธิการสายสังคมการเมือง

Follow